اهل بيتش را كرد و سپس انصار را . « 1 » با اين حال ، بيشترين وصيت حضرت در اين روزها نسبت به نماز بود ، نيز توصيه در حق كنيزان كه در معرض انواع و اقسام ستمها قرار داشتند . از اميرمؤمنان عليه السلام نقل شده است كه آن حضرت آخرين لحظاتشان را در حالى كه سرشان در دامن من بود سپرى كردند و مرتب مىفرمودند : الصّلاة الصّلاة . « 2 » در اين كه وفات رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در روز دوشنبه بوده ، تمامى مصادر اتفاق نظر دارند . نيز گفته شده كه آن حضرت را در سه شنبه يا چهارشنبه دفن كردند . « 3 » بر اساس استقصاى يكى از محققان دربارهء روز رحلت چند نظر وجود دارد . نخست آن بيست و هشتم صفر است كه در ميان شيعيان شايع است ، اما هيچ روايتى - ولو روايت ضعيف - براى اين تاريخ وجود ندارد . البته شيخ مفيد و شيخ طوسى اين باور را دارند و پس از آنها به پيروى از آنها ، اين تاريخ پذيرفته شده است . دوم ، دوم ربيع الثانى كه برخى از فقهاى حجاز و مورخينى چون ابومخنف و زهرى « 4 » آن را مطرح كرده‌اند . احاديثى از امام باقر ، صادق و رضا عليهم السلام دربارهء عقيدهء سوم در دست است . سوم دوازدهم ربيع الاول كه مشهورترين نظر ميان اهل سنت است و ابن اسحاق و واقدى و كلينى آن را روايت كرده‌اند . محقق مزبور بر اين باور است كه تاريخ بيست و هشتم صفر قابل قبول نبوده و سخن درست آن است كه روز رحلت حضرت ، دوم ربيع الاول سال يازدهم هجرى است . « 5 » اگر تاريخ دوازدهم ربيع الاول را براى ورود حضرت به مدينه در هنگام هجرت بپذيريم ، آن حضرت ، ده سال ، ده روز كم ، در مدينه بودند . به هر روى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم رحلت كرد . بعد از آن كه كسانى در سقيفه جمع شدند ، به نقل ابن سعد على بن ابى طالب ، فضل بن عباس و اسامه بن زيد آن حضرت را شستشو داده و على بن ابى طالب حضرتش را در لباسش غسل داد ، در حالى كه زير لب زمزمه مىكرد : فداك ابِى و امّى ، طِبْتَ مَيّتا و حَيًّا . « 6 » ابن سعد تصريح كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خود از على خواسته بود تا او غسلش دهد . « 7 » پس از آن حضرت را روى تختى نهادند و مردم دسته دسته مىآمدند و بر آن حضرت نماز مىخواندند . گفته شده كه هيچ امامى براى خواندن نماز در كار نبوده است . ابتدا بنى هاشم و سپس مهاجران و انصار و ساير مردم آمدند و نماز گزاردند .

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، صص 251 - 252 ( 2 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 262 ( 3 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 273 ( 4 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 273 ( 5 ) . مجلة تراثنا ، شمارهء 21 ، صص 43 - 57 ( 6 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 277 ( 7 ) . همان ، ص 281